Wieś
Krutyń
Miejscowość, której korzenie sięgają roku 1500, jako początkowo osady myśliwskiej założonej przez wielkiego mistrza krzyżackiego, Fryderyka z Myśniy
Wieś Krutyń - krótka lekcja historii 📜📍
Krutyń – wieś w województwie warmińsko-mazurskim licząca 250 mieszkańców 🌳. Nazwa wioski pochodzi jeszcze z czasów dawnych Prusów i zaczerpnięto ją od nazwy rzeki, nad którą położona jest miejscowość. „Kritina” oznaczało wówczas rzekę wartką i krętą 🛶.
Miejscowość, której korzenie sięgają roku 1500, jako początkowo osady myśliwskiej założonej przez wielkiego mistrza krzyżackiego, Fryderyka z Myśni, stała się z czasem miejscem przewrotów politycznych, przemysłowych rewolucji, stolicy myślistwa oraz epidemii dżumy 🏰.
W 1527 r. w zameczku myśliwskim na terenie istniejącej już osady schronienie przed dżumą panującą w Prusach Wschodnich znalazł książę Albrecht Hohenzollern 👑 – ówczesny władca Prus Wschodnich. Osada położona z dala od skupisk ludzkich chroniła go przed zarazą i służyła do zarządzania podległymi mu ziemiami.
Następnym wartym odnotowania wydarzeniem w osadzie, która pełniła już rolę nadleśnictwa otoczona setkami hektarów z niezliczoną ilością dzikich zwierząt (jeleni, żubrów i niedźwiedzi 🦌), jest pojawienie się elektora brandenburskiego i księcia pruskiego, Jerzego Wilhelma. Był on wówczas uczestnikiem wielkich łowów w okolicznej Puszczy Piskiej 🏹.
W 1651 r. osada, a w zasadzie to już zameczek, zmieniła funkcję i stała się siedzibą Nadleśnictwa 🌲. Obowiązkiem urzędującego tutaj nadleśniczego był nadzór i opieka nad lasami w obwodzie starostwa szczycieńskiego. W tym samym czasie tworzyła się już klasa robotnicza zajmująca się pracami w smolarniach i dziegdziarniach. W 1751 r. wieś liczyła 15 domów i posiadała obok całego przemysłu drzewnego własną hutę szkła 🔥. Co ciekawe, okoliczne miejscowości jak Piecki czy Szklarnia nazwane zostały na cześć pieców hutniczych, dzięki którym wyrabiano szkło i węgiel.
W 1874 r. Krutyń liczyła już 55 domów i zamieszkiwało ją 340 mieszkańców. Po lewej stronie rzeki znajdowały się domostwa i cała zabudowa, natomiast prawa strona za mostem pełniła funkcję administracji nadleśniczej, gdzie jako dowód do tej pory możemy podziwiać domy niegdyś pełniące funkcje leśniczówek 🏡.
Turystyka w Krutyni – DNA Miejscowości 🧭
Dawniej Krutyń, podobnie jak dzisiaj, pełniła ważną rolę na turystycznej mapie regionu. W czasach przedwojennych pełniła już funkcję turystyczno-wypoczynkową. Pojawiały się już wtedy pierwsze kwatery prywatne. Od 1990 r. w Krutyni organizowane są Rozmowy Mazurskie – seminaria poświęcone historii, kulturze i literaturze regionu.
Do niedawna znajdowała się tu także szkoła założona pod koniec XIX w. 🏫 Uczęszczali do niej uczniowie zarówno z Krutyni, jak i ościennych mniejszych miejscowości.
Krutyń zamieszkiwały także wybitne postacie nauki i sztuki. Opisywali oni w swoich dziełach miejscowość i okoliczną przyrodę, dodatkowo przyczyniając się do popularyzacji całej okolicy. To m.in.:
Karol Małłek (1898–1969) – nauczyciel, działacz społeczny, pisarz i folklorysta. Dom tego pisarza stoi do dzisiaj, a na pamiątkę postawiono mu pomnik postaci wielkiego kamienia, znajdujący się obecnie przy dawnej szkole w centrum.
Tadeusz Willan (ur. 1932) – dziennikarz, prozaik i tłumacz, prezes Stowarzyszenia Mazurskiego.
W 1963 r. wakacje w Krutyni spędził noblista John Steinbeck ✍️.
W 1934 r. wieś odwiedził Melchior Wańkowicz – wspominał później o wakacjach na Mazurach w książce „Na tropach Smętka”.
Ciekawostka! Papieskie Ślady na Krutyni 🙏
W latach 50-tych, 60-tych i 70-tych Krutynią spływał wielokrotnie ówczesny biskup, a później papież, jeden z największych Polaków w historii – Jan Paweł II (Karol Wojtyła).
Podczas wakacji wraz z grupą młodych naukowców z Krakowa, jako pasjonat kajakarstwa, Karol Wojtyła pływał w okolicach Krutyni oraz Nowego Mostu. Na pamiątkę jego wizyt, w 2015 roku zainaugurowano Kajakowy Szlak Papieski na rzece Krutynia.
Dzisiejszą Krutyń względem tej sprzed kilkunastu wieków można nazwać aglomeracją kajakową 😉. Przez lata ta miejscowość stała się obowiązkowym punktem wczasowiczów przebywających na Mazurach. Liczne restauracje i pensjonaty świadczą o rzeszy ludzi chcących na własnej skórze poczuć wyjątkowość i magię tego miejsca i przepływającej tutaj rzeki.
Na spływy kajakiem, a także łódkami „pychówkami” zapraszamy od kwietnia do końca września wszystkich miłośników kajakarstwa, ale także ludzi szukających na wodzie spokoju, relaksu i wytchnienia. 🧘♀️
My zajmiemy się wszystkim, żebyś Ty mógł cieszyć się szumem wody, śpiewem ptaków oraz widokiem nietuzinkowej przyrody. ✨
Nasza firma zajmuje się szeroko pojętą turystyką kajakową na Krutyni już ponad dwie dekady. Pamiętamy czasy, gdy na rzece pływały 4 drewniane kajaki – teraz codziennie przepływają ich setki. ✅
Co przetrwało do dzisiaj i stanowi żywy dowód historii Krutyni – warto zobaczyć... 🏛️📜
Krutyń to nie tylko rzeka, to przede wszystkim niezwykła historia i natura, którą warto poznać z bliska:
Muzeum Przyrodnicze w Krutyni 🦌 – mieści się w zabytkowej stodole z czasów międzywojennych. Dziś to siedziba Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Można tu zobaczyć bogatą ekspozycję zwierząt i poczuć namiastkę tego, co spotkamy na szlaku.
Pomnik Karola Małłka 🪨 – olbrzymi kamień pamięci poświęcony słynnemu pisarzowi i mieszkańcowi Krutyni. Znajduje się w centrum wioski, tuż przy dawnym budynku szkoły podstawowej.
Zabytkowa zabudowa wioski 🏠 – obok nowoczesnych pensjonatów wciąż dominują tu przepiękne, drewniane domy z początku XIX i XX wieku, nadające miejscowości unikalny klimat.
Cmentarz Ewangelicki w Krutyni ⛪ – największa i najstarsza nekropolia w okolicy. Pochowani są tu m.in. dziadkowie pisarza Ernsta Wiecherta oraz żona leśniczego Auguste Hoppe wraz z dziećmi. Miejsce odnowione na początku lat 90.
Rezerwat Przyrody „Zakręt” 🌿 – zaledwie 1 km od wioski. Znajdziecie tu jeziorka dystroficzne, słynne „pływające wysepki” oraz owadożerną rosiczkę okrągłolistną. Prowadzi do nich ścieżka dydaktyczna.
Rezerwat Przyrody „Królewska Sosna” 🌲 – chroni ponad 200-letni starodrzew wokół jeziora Mokrego. To tutaj rośnie niemal 400-letni „Dąb nad Mukrem” im. Karola Małłka, który ma 30 m wysokości i ponad 5 m obwodu!
🛶 Kiedy i w jaki sposób najlepiej zobaczyć Krutyń i rzekę Krutynię?
Najlepszą opcją, aby w pełni poczuć historię i magię tego miejsca, jest odwiedzenie naszej firmy Flamingo. 🦩
Pracujemy dla Was od wczesnej wiosny do późnej jesieni. Nasz zespół zadba o to, byście poznali całe spektrum tego magicznego zakątka Mazur:
Z flisakiem: Podczas rejsu łodzią nasi flisacy opowiedzą Wam ze szczegółami historię wioski i rzeki z ich własnej perspektywy. ⛵🎤
Na kajaku: Dzięki naszej logistyce możecie przepłynąć całą Krutynię – od źródeł w Sorkwitach aż po samo ujście do Jeziora Bełdany! 🚣♂️🌊